Bình chọn
Đánh giá của bạn về Cổng thông tin điện tử?
42 người đã bình chọn
 Thống kê truy cập
Thống kê: 25.010
Online: 1027

 ĐC ĐIM DÂN VÀ TRUYỀN THỐNG LỊCH SỬ XÃ TÂN LẬP

1. dân cư: Từ nhiều năm trước, ở Tân Lập chủ yếu là dân tộc Mường “Mường Trong” - Mường Thanh Hóa. Họ của người Mường thường thấy là họ Trương, họ Bùi, họ Đinh...

Người Mường sống tập trung đông nhất ở 3 làng: Chu, Măng, Mòn và có dòng họ Trương là dòng họ đông nhất. Theo gia phả các tộc họ truyền lại cho thấy, từ xa xưa trong suốt chiều dài lịch sử phát triển, tồn tại của xã hội phong kiến, trên vùng đất này, người Mường là người gốc bản địa - người “Mường Ai”, một trong hai Mường gốc của người Mường Thanh Hóa. Trước Cách mạng tháng 8 năm 1945, vùng 3 thôn: Chu, Măng, Mòn thuộc xã Ngoại Xa, tống Sa Long, châu Tân Hóa. Khi thành lập chính quyền mới (tháng 3/1948), huyện Bá Thước được chia thành 7 xã, 3 làng Chu, Măng, Mòn nằm trong xã Long Vân cũ.

Đến năm 1964, huyện Bá Thước chia 5 xã lớn là các xã Văn Nho, Quốc Thành, Long Vân, Hồ Điền, Quý Lương thành 18 xã nhỏ, các thôn Chu, thôn Măng, thôn Mòn thuộc xã Lâm Xa (xã Thiết Ống và xã Lâm Xa giữ nguyên). Họ của người Mường trước đây chủ yếu là họ Trương, họ Bùi, họ Đinh, từ những năm 1960 trở đi có đồng bào dưới xuôi thuộc huyện Hoằng Hóa, Đông Sơn lên khai hoang định cư, cấy cư lập xã mới, tham gia xây dựng phát triển kinh tế, văn hóa miền núi, buôn bán thông thương phát triển, thì mới có thêm các dòng họ như: họ Lê, Nguyễn, Trịnh, Đào, Võ, Trần, Hoàng... chủ yếu tập trung ở các làng mới chuyển từ dưới xuôi lên lập làng mới như: Hợp tác xã (HTX) Lương Vân (xã Hoằng Lương); HTX Xuân Long (xã Hoàng Xuân); HTX Hồng Sơn (xã Hoằng Khê); HTX Anh Vân (xã Hoằng Anh); HTX Kim Vân (xã Hoằng Kim); HTX Hoằng Quý (xã Hoằng Quý); HTX Xuân Hương (xã Hoằng Xuân); HTX Đông Vệ (xã Đông Vệ, huyện Đông Sơn). Đến nay, Tân Lập có 8 thôn, 3 dân tộc: Kinh, Mường, Thái cùng chung sống hòa thuận làm ăn như anh em ruột thịt góp phần xây dựng, phát triển, thúc đẩy nền kinh tế của xã nhà ngày một phát triển, cùng nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện, cũng như nhân dân cả nước, thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới của Đảng ngay trên mảnh đất quê hương mình.

Hiện tại, người Tân Lập cư trú chủ yếu tập trung, hình thành các thôn xóm làm ăn sinh sống bằng nghề trồng trọt là chủ yếu. Các thôn xóm cư trú giữa các thung lũng theo dọc bờ Bắc sông Mã.

2. Truyền thống văn hóa:

Người Mường Tân Lập, thuộc nhóm người “Mường Trong” - Mường Thanh Hóa, người Mường gốc là người Việt cổ, người Mường có đặc điểm riêng về tiếng nói, ăn mặc, phong tục tập quán, nhà ở (bằng nhà sàn truyền thống). Người Mường đã định cư với nghề làm lúa nước từ lâu đời và tục ngữ dân gian có câu:

“Nơi trũng làm ruộng

Nơi bằng làm nương

Nơi sườn dốc làm nhà mà ở...”

Người Mường Tân Lập (Mường Ai), nổi tiếng khéo léo trong ăn nói, giao tiếp, tính tình nhẹ nhàng tình cảm, cởi mở, song cũng rất sắc sảo trong hát giao duyên đối đáp:

“Xường Mường Ai, đứt quai Mường Ồng”

Lời hát “Xường” của người Mường Ai sắc bén đến mức làm cho gánh Xường của người Mường Ống đứt cả dây quang gánh giữa đường, không tìm thấy đường về. Văn học dân gian có đủ các hệ thống, từ truyện thần thoại, truyện cố tích, đến ca dao, tục ngữ, giai thoại văn học. Các cô gái Mường Ai cất tiếng xường lên “... cá dưới sông suối quên bơi, hoẵng nai trên rừng quên ăn cỏ, ngọn lửa trong bếp nhà sàn quên cháy...”. Nổi bật của văn hóa dân gian Mường là sử thi “Đẻ đất, đẻ nước”, (Mo trêu), hát xường, hát ru (lếu lêu) truyện thơ tình lãng mạn, truyền thuyết dân gian “Nàng Ờm, chàng Bồng Hương”; “Nàng Nga, chàng Hai Mối”; “Nàng út chót, Đạo Hồ Liêu”; múa Pôồn Pôông cồng, chiêng, sắc bùa trong các ngày lễ hội... luôn được lưu truyền, gìn giữ trong nhân dân, trong các làng xóm ở địa phương.

Người miền xuôi (người Kinh) theo tiếng gọi của Đảng lên phát triển xây dựng kinh tế, văn hóa miền núi, đến khai hoang, vỡ hóa, lập làng, lập xóm ở “Bưa Mu” - Đất Mường Ai (xã Long Vân). Bà con đồng bào dưới xuôi lên định cư, những con người từ huyện Hoang Hóa lên đây định cư, Hoằng Hóa là một vùng đất hiếu học, có bề dày truyền thống văn hóa - mang đậm nén văn hóa Đông Sơn nổi tiếng thế giới của người Việt cổ.

Người miền xuôi từ các huyện Hoằng Hóa, Đông Sơn lên vùng đất miền núi xa xôi, hoang vu Long Vân, Bá Thước lập nghiệp đã đóng vai trò tích cực trong việc cung ứng nông cụ, hàng hóa phục vụ đời sống, cách làm ăn, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, trồng trọt, chăn nuôi... đặc biệt là đưa cây rau bắp cải từ miền xuôi lên trồng trên đất “Bưa Mu”, xã Tân Lập rất hiệu quả, cây rau bắp cải của đồng bào định cư đã nổi tiếng khắp vùng, cung cấp cho cả thị trường Quan Hóa, Quan Sơn, Mường Lát và vươn tới tận huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình. Ngay từ khi mới đặt chân đến mảnh đất khai hoang “Bưa Mu” - Tân Lập (Long Vân), người Kinh đã có mối quan hệ thân thiện, mật thiết, gắn bó, gần gũi, chan hòa với Người Mường - dân bản địa, tôn trọng những tập quán tốt đẹp của người Mường, cùng người Mường chung tay góp sức xây dựng, quê hương mới ngày một phát triển đi lên, cuộc sống của nhân dân ngày càng tự do, ấm no và hạnh phúc.

Từ năm 1954 trở về trước, các đình, chùa, miếu mạo, nhà thờ ở đây chủ yếu là mồi một làng có một nhà thờ thổ công “nhà thần” “nhà ngài”, ngoài ra còn có nhà thờ riêng của dòng họ, thờ tồ tiên tại gia. Các ngày lễ tết của người Mường vẫn được duy trì như người Kinh, thế hiện rõ nhất là tết Nguyên đán, thờ cúng gia tiên, cầu xin ông bà phù hộ độ trì bước sang năm mới mạnh khỏe, làm ăn phát lộc, phát tài. Đầu tháng 3 (âm lịch) có lễ trả ơn bố mẹ đã sinh thành, nuôi nấng, dạy dỗ mình khôn lớn. Tháng 3 âm lịch cũng là mùa hoa bông trăng nở khắp các cánh rừng và các điệu múa “Pồn Pôông” được diễn ra trên khắp các bản Mường quê hương.

Đồng bào người Thái, cư trú ở xã Tân Lập, số lượng ít, tuy chỉ chiếm khoảng 5% so với dân số toàn xã, nhưng người Thái là một dân tộc có tiếng nói, chữ viết riêng, mang đậm bản sắc văn hóa “Mường Lâu” và “Mường Khoòng” - Thái Thanh Hóa.

 

QÚA TRÌNH XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN XÃ TÂN LẬP

(1965- 1975)

 

1. Đảng bộ lãnh đạo nhân dân, ổn định sản xuất đời sống phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng hệ thống chính trị của xã

Là một xã sinh sau đẻ muộn của huyện Bá Thước, xã Tân Lập được hình thành từ một bộ phận dân cư bản địa thuộc 3 làng, đó là làng Chu, làng Măng và làng Mòn và một bộ phận dân của đồng bào các xã huyện Hoàng Hóa và huyện Đông Sơn, thực hiện theo tiếng gọi của Đảng, lên khai hoang định cư, xây dựng, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội miền núi.

Thực hiện chủ trương của Đảng, tỉnh Thanh Hóa có chương trình đưa một bộ phận dân cư ở các huyện đồng bằng lên khai hoang, định cư góp phần xây dựng kinh tế - văn hóa miền núi.

Cuộc vận động chuyển dân cư là một cuộc cách mạng, nên khó tránh khỏi những khó khăn, trở ngại cả về mặt tư tưởng, tâm lý và điều kiện thực hiện chuyển cư đưa các hộ gia đình từ dưới miền xuôi lên vùng đất lạ xa xôi, hẻo lánh là một vùng đất hoang vu tiếp giáp với các địa danh đã ghi tạc vào lịch sử: “nước vạn Cha, ma La Hán,” nơi rừng thiêng, nước độc cách xa quê hương hàng trăm ki - lô - mét, bà con phải từ bỏ quê hương yêu dấu của mình, đã gắn bó với người dân bao thế hệ, để lên Bá Thước xây dựng quê hương mới. Để có điều kiện sinh hoạt, ăn ở, giao lưu thuận lợi đến một vùng đất xa lạ đầy khó khăn, thử thách, chông gai là một cuộc cách mạng đòi hỏi Đảng bộ và nhân dân Hoằng Hóa, Đông Sơn, Bá Thước phải quyết tâm lớn. Hơn thế nữa, cuộc chuyển cư lại diễn ra vào lúc cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của đế quốc Mỹ (1965 - 1968) đã và đang diễn ra vô cùng ác liệt trên Miền Bắc xã hội chủ nghĩa.

Để thực hiện có hiệu quả, huyện Hoàng Hóa tập trung chỉ đạo, giao chỉ tiêu cho các xã vừa vận động cho các hộ gia đình tự nguyện, vừa cử người lên Bá Thước đi thăm đất, tìm nơi định cư lâu dài. Với truyền thống yêu nước, tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, nhà nước bằng cách vận động quần chúng “đảng viên đi trước, làng nước theo sau”. Kết quả hơn 600 hộ dân huyện Hoằng Hóa đã tự nguyện xung phong đi khai hoang, định cư - xây dựng phát triển vùng kinh tế mới ở miền núi - huyện Bá Thước.

Sau một thời gian ngắn, 10 xã của huyện Hoằng Hóa đã tìm được đất định cư và cấy cư ở huyện Bá Thước, trong đó có 6 xã quyết định khai phá rừng Bưa Mu, xã Long Vân (vùng đất xă Tân Lập hiện nay) thành quê hương thứ 2 của các xã thuộc huyện Hoằng Hóa cụ thể:

1.      Xã Hoằng Lương có: 94 hộ

2.      Xã Hoằng Kim có: 54 hộ

3.      Xã Hoằng Xuân có: 70 hộ, trong đó có 14 hộ Xuân Hương.

4.      Xã Hoằng Khê có: 42 hộ

5.      Xã Hoằng Quý có: 38 hộ.

 

Ban dân tộc Miền núi tỉnh Thanh Hóa thành lập bộ phận “Ban định canh, định cư, kinh tế mới” chỉ đạo chương trình định cư khai hoang nên huyện Bá Thước thành lập ban chỉ đạo. Huyện ủy, ủy ban hành chính (UBHC) huyện cử đồng chí Trương Công Ngọc làm Trưởng ban chỉ đạo. Huyện Hoằng Hóa và các xã có người lên khai hoang định cư, cứ cán bộ lên Bá Thước để phổi hợp chỉ đạo. Năm 1963, các xã của huyện Hoàng Hóa cử một số cán bộ chủ chốt đưa người lên, cùng như phối hợp với nhân dân Bá Thước tiếp tục khai phá, dựng những căn nhà mái lán đầu tiên, mỗi làng xây dựng một lán đê tiêp sức cho nhừng hộ mới lên ớ tạm, sau đó mới tiến hành làm cho mồi hộ một căn nhà theo khuôn mầu chung. Buổi đầu tiên khai hoang đất mới, khó khăn vất và, thiếu thốn trăm bề nhờ được tình cảm cưu mang, hỗ trợ cùa nhân dân trong huyện, đặc biệt là bà con ba làng, Chu, Măng, Mòn đà chia ngọt, sẻ bùi, done cam, cộng khô với đồng bào từ miền xuôi lên khai hoang định cư, những hộ gia đình gần thì giành nhà cho ở, chia nhau miếng rau, cù khoai, củ sắn, bẳp ngô... ở xã thỉ gom góp vật liệu như luồng, gỗ, tre, tranh làm nhà cửa, bà con dưới quê miền xuôi thì ủng hộ lương thực, thực phàm, muối mẳm, tiện nghi sinh hoạt gia đình đề từng bước ổn định cuộc sống ngay tại vùng đất - quê hương mới.

Tháng 10 năm 1963, các làng định cư đã bẳt đầu hình thành ở Bưa Mu. Ban cán sự khai hoang định cư được thành lập, các thành viên trong ban cán sự gồm 7 đồng chí, đồng chí Nguyễn Văn Đàm được cử làm Trưởng ban, đồng chí Hoàng Ngọc Lô làm Phó ban tô chức Đảng. Mặt trận Tổ quốc và khối đoàn thê cùa xã cũng được hình thành, từng bước đi vào hoạt động có hiệu quả.

Trước khi có Quyết định 107 - ỌĐ/BNV, quyết định cửa Bộ trường Bộ Nội vại tiến hành chia tách 5 xã lớn của huyện Bá Thước ra các xã nhò thành 18 xã (riêng 2 xã Thiết Ống và Ban Công) vẫn giữ nguyên. Khi đó khu Bưa Mu (Tân Lập) thuộc xã Long Vân.

Ngày 2 tháng 5 năm 1964, thực hiện quyết định trên của Bộ trưởng Bộ Nội vụ, huyện Bá Thước chia 5 xã: Văn Nho, Quốc Thành, Long Vân, Hồ Điền, Quý Lưcrng. Chia tách thành 18 xã bộ phận, 3 thôn: Chu, Măng, Mòn tạm thời nhập vào xã Lâm Xa. Khu định cư khai hoang Bưa Mu (Tân Lập) thành lập Ban cán sự định cư khai hoang, đảm nhiệm chức năng tự quản lý hành chính. Trường phổ thông cấp I, cấp II ra đời và đặt tên là trường cấp ỉ và trường cấp II Bưa Mu.

Theo đề nghị của huyện Bá Thước, ngày 9 tháng 12 năm 1965, Bộ trường Bộ Nội vụ ra Quyết định số 34 - ỌĐ/BNV quyết định thành lập một xã mới của huyện Bá Thước lấy tên là xà Tân Lập. Đất đai và dân cư gồm 2 bộ phận là 3 làng Chu, Măng, Mòn và khu định cư khai hoang ranh giới địa chính giữ nguyên như ngày nay. Huyện Bá Thước chi định đồng chỉ Bùi Minh Thếu, cán bộ ủy ban hành chính xã Lâm Xa làm Chủ tịch lâm thời ủy ban hành chính xã Tân Lập (đồng chí Bùi Minh Thêu, người chòm Măng, xâ Tân Lập hiện nay). Một tháng sau, địa phương long trọng tổ chức lễ công bố quyết định của Bộ trưởng Bộ Nội vụ về việc thành lập xã mới. Địa danh xã Tân Lập được xuất hiện trên bản đồ hành chính của huyện Bá Thước từ đó. Vào thời điếm này, huyện Bá Thước có 21 xã. Xã Tân Lập thuộc 1 xã nằm trong 4 xã của khu Long Vân, đó là các xã Lâm Xa, Ái Thượng, Hạ Trung và Tân Lập. Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, xã Tân Lập đã mang bản sắc một xă có đặc thù riêng, không giống bất kỳ một xã nào của huyện Bá Thước, đó là xã mới được thành lập, duy nhất là xã có cộng đồng dân cư chủ yếu là đồng bào miền xuôi lên khai hoang định cư tập trung.

Lúc đầu mới thành lập xã Tân Lập gặp không ít khó khăn, sau một thời gian dần dần ổn định, bà con đã bắt tay ngay vào sản xuất, trồng cây hoa màu, lương thực. Mồi xă của huyện Hoằng Hóa, từ miền xuôi lên tụ họp lại thành một làng, mồi làng thành lập một Hợp tác xã (HTX) sản xuất nông nghiệp, đó là các HTX.

-         HTX Lương Vân của xã Hoằng Lương

-         HTX Xuân Long của xã Hoằng Xuân

-         HTX Hồng Sơn của xã Hoằng Khê

-         HTX Anh Vân của xã Hoằng Anh

-         HTX Kim Vân của xã Hoằng Kim

      -   HTX Hoàng Ọuý cùa xã Hoàng Quý

Hai đơn vị đến sau cũng thành lập HTX là:

-         HTX Xuân Hương của xã Hoằng Xuân

-        HTX Đông Vệ của bà con xà Đông Vệ, huyện Đông Sơn.

Năm 1965, khi mới thành lập xã mới, xã Tân Lập có 11 HTX, trong đó có 8 HTX định cư khai hoang tập trung và 3 HTX bản địa Chu, Măng, Mòn.

Đại hội Đảng bộ xã Tân Lập lần thứ Nhất, nhiệm kỳ 1965- 1966

Ngày 15 tháng 5 năm 1965, một sự kiện lịch sử hết sức quan trọng đổi với cán bộ và nhân dân các dân tộc xã Tân Lập, Đảng bộ xã mới được thành lập. Đại hội Đáng bộ lần thứ Nhất của xã (nhiệm kỳ 1965 - 1966) được long trọng khai mạc tại thôn Lương Vân, với sự có mặt cùa 58 đảng viên cua Đảng bộ về tham dự Đại hội. Đại hội đă đánh giá tông quát vai trò lãnh đạo cùa Đàng bộ trong việc vận động chuyển cư của đồng bào miền xuôi lên khai hoang định cư xây dựng, phát triển kinh tế, văn hóa tại vùng đất mới - Bưa Mu; sự đầu tầu gương mẫu, tiên phong cùa cán bộ, đàng viên trong việc chuyên cư từ miền xuôi lên xây dựng quê hương mới một cách nhanh chóng, sớm ổn định đời sống cho nhân dân, có nơi ăn, chốn ở, có nhà cửa, thành lập làng, HTX cho đồng bào an tâm ổn định đi vào sàn xuất để xây dựng, phát triển quê hương mới.

Đại hội đã đề ra nghị quyết, trước hết là ổn định chính trị, tư tưởng trong cán bộ, đảng viên và trong nhân dân. Xác định mục tiêu, phương hướng sản xuất tập trung vào cây màu, cây gai, đồng thời tích cực tập trung xây dựng các công trình thủy lợi, chuẩn bị điều kiện làm ruộng nước. Sau một ngày làm việc khấn trương, nghiêm túc, với tinh thần trách nhiệm cao, Đại hội đã bầu ra Ban chấp hành Đảng bộ khóa I - khóa đầu tiên của Đảng bộ, bao gồm 7 đồng chí:

1.         Đồng chí Nguyễn Văn Đàm được bầu giữ chức Bí thư Đảng ủy xã.

2.         Đồng chí Bùi Minh Thểu - Phó Bí thư - Chủ tịch UBHC xã.

3.         Đồng chí Lê Xuân Lân - ủy viên BTV - Trực Đảng ủy xã.

4.         Đồng chí Nguyễn Hữu Loan - ủy viên BCH - Trực UBND xã.

5.           Đồng chí Võ Minh Thanh - ủy viên BCH.

6.           Đồng chí Trương Văn Tép - ủy viên BCH.

7.           Đồng chí Phạm Công Dân - ủy viên BCH.

 Liên kết website